Portugalskie partie polityczne i wybory w Portugalii – to musisz wiedzieć
Za nami portugalskie wybory parlamentarne, które odbyły się w dniu 18 maja 2025 roku. Były to wybory przedterminowe ze względu na aferę korupcyjną partii PSD, która miała miejsce w marcu tego samego roku. Z kolei poprzednie wybory odbyły się nie tak dawno, bo… 10 marca 2024 roku. A jeszcze wcześniejsze 30 stycznia 2022 roku.
No i tak sobie żyjemy w Portugalii od jednej afery politycznej do kolejnej i „co chwilę” chodzimy głosować (w przedterminowych wyborach), żeby zmienić coś na lepsze. W tym artykule postaram się nieco przybliżyć największych graczy politycznych, abyś mógł/mogła nieco lepiej zrozumieć tutejsze nastroje. Portugalskie partie polityczne i głosowanie – oto, co warto pokrótce wiedzieć.
W dużym skrócie do tej pory (2025) w Portugalii liczyły się jedynie dwie partie polityczne: PS i PSD. Była to sytuacja niezmienna praktycznie od Rewolucji goździków z 1974 roku, czyli momentu kiedy Portugalia obaliła ustrój Nowego Państwa (port. Estado Novo) i wreszcie zwróciła się ku rządom demokratycznym. Nastał okres tzw. Trzeciej Republiki Portugalii (port. Terceira República Portuguesa).
Warto wiedzieć, że choć Dzień Wolności w Portugalii świętujemy 25 kwietnia (upamiętniając w tym dniu Rewolucję goździków), to tak naprawdę dopiero od 25 listopada 1975 roku w Portugalii rozpoczęła się prawdziwa demokracja. Więcej na ten temat przeczytasz w osobnym artykule, tutaj: 25 kwietnia nie dla każdego w Portugalii?
Wróćmy jednak do Trzeciej Republiki Portugalii, której powstanie datuje się właśnie na rok 1974. Inaczej to po prostu Republika Portugalska (port. República Portuguesa). Od rewolucji do momentu publikacji tego artykułu – lata 1974-2025 – główne partie rządzące były zawsze dwie, czyli wspomniane już PS oraz PSD (czasami w sojuszu AD). Nikt im nie zagrażał. Od 50 lat non stop na zmianę w Portugalii rządziły więc te dwie partie i były sobie głównymi rywalami w walce o władzę polityczną. Ten duopol rozbija obecnie inna partia – Chega. Po raz pierwszy.
Sprawdźmy więc, kto jest kim.
Partie polityczne w Portugalii - lista 2025
Lista portugalskich partii politycznych:
1. Partido Socialista (PS)
2. Partido Social Democrata (PPD/PSD)
3. Chega
4. Partido Popular Monárquico (PPM)
5. Partido do Centro Democrático e Social – Partido Popular (CDS–PP)
6. Iniciativa Liberal (IL)
7. Bloco de Esquerda (BE)
8. LIVRE (L)
9. Pessoas–Animais–Natureza (PAN)
10. Alternativa Democrática Nacional (ADN)
11. Partido Comunista Português (PCP)
12. Partido Ecologista Os Verdes (PEV)
13. Partido Comunista dos Trabalhadores Portugueses (PCTP/MRPP)
14. Partido Trabalhista Português (PTP)
15. Ergue-te (E)
16. Partido da Terra (MPT)
17. Movimento Alternativa Socialista (MAS)
18. Juntos pelo Povo (JPP)
19. Nós, Cidadãos! (NC)
19. (A)TUA (A)T)
20. Reagir Incluir Reciclar (R.I.R.)
21. Volt Portugal (VP)
22. NOVA DIREITA (ND)
23. PARTIDO LIBERAL SOCIAL (PLS)
Główni gracze – PS i PSD – największe partie polityczne Portugalii
Co oznaczają skróty PS i PSD oraz co warto wiedzieć o tych partiach politycznych?
PS – portugalska centrolewica
Partido Socialista (PS) to Partia Socjalistyczna, została zalegalizowana 1 lutego 1975 roku.
PS to centrolewica reprezentująca poglądy socjaldemokratyczne, proeuropejskie, progresywizm, keynesizm.
PS to centrolewica reprezentująca poglądy socjaldemokratyczne, proeuropejskie, progresywizm, keynesizm.
PSD - portugalska centroprawica
Partido Social Democrata (PSD) to Partia Socjaldemokratyczna, została zalegalizowana 25 stycznia 1975 roku. Początkowo istniała pod nazwą Partido Popular Democrático (PPD) – do roku 1976, z tego powodu po dziś dzień można spotkać się z akronimami wskazującymi na tę genezę – PPD/PSD.
PSD to centroprawica reprezentująca poglądy chadeckie, liberalny konserwatyzm i liberalizm gospodarczy.
W wyborach 2025 (podobnie jak w poprzednich, z roku 2024) socjaldemokraci zawarli Sojusz Demokratyczny – Aliança Democrática, akronim AD, z innymi partiami. Do tego sojuszu weszły także:
- konserwatywna CDS – Partido do Centro Democrático e Social – Partido Popular (CDS–PP), czyli Partia Ludowa (chrześcijańska demokracja = chadecy) zalegalizowana 13 stycznia 1975 roku
oraz
- Partido Popular Monárquico (PPM), czyli Ludowa Partia Monarchistyczna (tzw. monarchiści) zalegalizowana 17 lutego 1975 roku.
W skrócie sojusz AD w latach 2024-2025 utworzyły 3 polityczne partie (PPD/PSD.CDS-PP.PPM):
- Partido Social Democrata (PPD/PSD) – centroprawica,
- Partido Popular (CDS–PP) – chadecy,
- Partido Popular Monárquico (PPM) – monarchiści.
Chega – radykalna prawica
Na drugim (!) miejscu po majowych wyborach z 2025 roku (a na trzecim w latach 2022, 2024) uplasowała się Chega (CH) na czele z założycielem André Ventura. Ta partia po raz pierwszy w historii demokratycznej Portugalii przełamała duopol PS-PSD (trwający 50 lat!).
Partia Ventury uplasowała się na drugim miejscu w wyborach parlamentarnych 2025, bardzo poważnie zagrażając PS. Co prawda partia PS uzyskała większą liczbę głosów (różnica wyniosła zaledwie 0,07%), ale to właśnie Chega „zdobyła” o 2 deputowanych więcej (60 deputowanych) w porównaniu do PS (58 deputowanych), zdobywając finalnie drugie miejsce w parlamencie portugalskim. Dodam jeszcze dla formalności, że PSD wygrało wybory 2025, uzyskując 88 deputowanych.
Chega to partia skrajnie prawicowa i wzbudzająca liczne kontrowersje. Została zalegalizowana 9 kwietnia 2019 roku, więc stosunkowo niedawno (tym bardziej w porównaniu do „starego” duopolu PS/PSD).
Chega to skrajna prawica reprezentująca poglądy populistyczne, nacjonalistyczne, narodowy konserwatyzm, konserwatyzm społeczny, eurosceptycyzm, patriotyzm, natywizm, antycyganizm, antyfeminizm.
Portugalia – partie polityczne o mniejszym znaczeniu
Partie portugalskie, które pozostają znacznie w tyle za pierwszą trójcą, ale jeszcze mające jakieś znaczenie parlamentarne w 2025 roku to:
Iniciativa Liberal (IL) – centroprawica (poglądy liberalne, proeuropejskie).
Została zalegalizowana w 2017 roku.
Bloco de Esquerda (BE) – lewica socjalistyczna (poglądy socjalistyczne, antykapitalizm, eurosceptycyzm).
Została zalegalizowana w 1999 roku.
LIVRE (L) – lewica/centrolewica (poglądy socjaldemokratyczne, proeuropejskie, progresywizm, feminizm, zieloną politykę, proeuropeizm).
Została zalegalizowana w 2014 roku.
Pessoas–Animais–Natureza (PAN) – centrolewica (poglądy pacyfistyczne, proekologiczne, wspierające prawa zwierząt, zielona polityka).
Została zalegalizowana w 2011 roku.
Alternativa Democrática Nacional (ADN) – skrajna prawica (poglądy antysystemowe, patriotyczne, konserwatyzm, eurosceptycyzm, tradycjonalizm, denializm klimatyczny).
Została zalegalizowana w 2015 roku.
Partido Comunista Português (PCP) – lewica/ skrajna lewica (reprezentuje marksizm-leninizm, eurokomunizm, internacjonalizm, socjalizm, eurosceptycyzm).
Została zalegalizowana w 1974 roku.
Partido Ecologista Os Verdes (PEV) – lewica (reprezentuje poglądy proekologiczne, eurosceptycyzm, zielony socjalizm, zieloną politykę).
Została zalegalizowana w 1982 roku.
Wspomniane wyżej PCP-PEV tworzą koalicję CDU – Coligação Democrática Unitária – to lewica/skrajna lewica o poglądach komunistycznych, wspierająca zielony socjalizm i eurosceptycyzm.
Pozostałe partie polityczne Portugalii
Inne partie w Portugalii o nikłym znaczeniu politycznym w 2025 roku to:
Partido Comunista dos Trabalhadores Portugueses (PCTP/MRPP) – skrajna lewica (reprezentuje komunizm, maonizm, socjalizm).
Została zalegalizowana w 1975 roku.
Partido Trabalhista Português (PTP) – lewica (reprezentuje socjalizm demokratyczny, socjaldemokrację, ruch robotniczy, proeuropeizm).
Została zalegalizowana w 2009 roku.
Ergue-te (E) – skrajna prawica (poglądy ultranacjonalistyczne, antyimigracyjne, narodowy konserwatyzm, konserwatyzm społeczny, patriotyzm, natywizm, antyfeminizm, eurosceptycyzm.
W obecnej postaci została zalegalizowana w 2000 roku, jednak jej założenie datuje się o wiele wcześniej. Dawniej działała pod szyldami Partido Renovador Democrático (PRD) – od 10 lipca 1985 roku, następnie działała pod nazwą Partido Nacional Renovador (PNR), aby obecnie głosić swoje poglądy polityczne jako Ergue-te.
Pod skrzydłami partii Ergue-te działa obecnie organizacja młodzieżowa Juventude Nacionalista (JN) – Młodzież Nacjonalistyczna, utworzona 31 marca 2025 roku.
Partido da Terra (MPT) – centrum, centro-prawica (reprezentuje zielony konserwatyzm, zielony liberalizm, humanizm, ekokapitalizm).
Została zalegalizowana w 1993 roku.
Pod skrzydłami partii MPT działa obecnie organizacja młodzieżowa Juventude pela Terra (JpT).
Movimento Alternativa Socialista (MAS) – lewica/skrajna lewica (reprezentuje socjalizm, trockizm).
Została zalegalizowana w 2013 roku.
Juntos pelo Povo (JPP) – centrum/centrolewica (reprezentuje socjalliberalizm, regionalizacja). To jedyna partia wywodząca się z… Madery.
Została zalegalizowana w 2015 roku.
Nós, Cidadãos! (NC) – centrum/centroprawica (reprezentuje liberalizm).
Została zalegalizowana w 2015 roku.
(A)TUA (A)T) – nie identyfikuje się z żadną stroną, ani z lewicą, ani z prawicą, ani z centrum, reprezentuje synkretyzm polityczny, broni interesów emerytów.
Została zalegalizowana w 2015 roku.
Reagir Incluir Reciclar (R.I.R.) – ta partia uważa się za centrową (reprezentuje humanizm, pacyfizm, poglądy proekologiczne i proeuropejskie).
Została zalegalizowana w 2019 roku.
Założycielem partii jest Vitorino Silva, znany szerzej jako Tino de Rans – człowiek renesansu: brukarz, piosenkarz i polityk w jednym. Był przewodniczącym Junta de Freguesia de Rans, stąd jego ksywka „Tino z Rans”.
(Dodatkowe wyjaśnienie: Freguesias to takie portugalskie odpowiedniki gmin czy też sołectw – nie wnikając w językowe szczegóły, są takimi małymi jednostkami administracyjnymi. Kolejnymi, większymi jednostkami są conselhos i municipios, a najwyższymi distritos – czyli odpowiednik województw).
Volt Portugal (VP) – centrum (reprezentuje Federalizację Unii Europejskiej, progresywizm, socjalliberalizm, poglądy proekologiczne).
Została zalegalizowana w 2020 roku.
NOVA DIREITA (ND) – prawica (reprezentuje konserwatyzm).
Została zalegalizowana w 2024 roku.
PARTIDO LIBERAL SOCIAL (PLS) – centrum/centroprawica (reprezentuje liberalizm, socjalliberalizm).
Została zalegalizowana w 2025 roku.
Wybory w Portugalii – szybka ściągawka
Kilka punktów, które warto wiedzieć o portugalskich wyborach parlamentarnych:
- Wybory parlamentarne to po portugalsku eleições legislativas. Odbywają się co 4 lata.
- Wybory przedterminowe to po portugalsku eleições antecipadas.
- Zazwyczaj głosowanie odbywa się w godzinach 8:00-19:00 czasu portugalskiego.
- Na karcie wyborczej oddajemy głos bezpośrednio na partię, a nie na konkretnego kandydata.
- W 2025 roku głos można było oddać na 1 z 21 partii politycznych.
- Podczas głosowania wybieranych jest 230 deputowanych.
- W Portugalii obowiązuje ordynacja proporcjonalna, metoda D’Hondta.
Każdy okręg wyborczy ma określoną liczbę deputowanych, którzy zostaną wybrani do parlamentu. Z kolei liczba deputowanych uzależniona jest od liczby mieszkańców danego okręgu wyborczego.
I tak na przykład w Lizbonie wybieranych jest 48 deputowanych (największy okręg wyborczy), w Porto 40, w Faro 9, na Maderze 6, a na Azorach 5. - Wszyscy zarejestrowani wyborcy w Portugalii mają możliwość głosowania z wyprzedzeniem, na tydzień przed wyborami (odpowiednio wcześniej trzeba wypełnić wniosek drogą elektroniczną lub pocztową).
Mam dużą nadzieję, że ten artykuł Ci się spodobał.
Starałam się zebrać w nim w pigułce wiedzę o portugalskich partiach politycznych i wyborach tak, aby ukazać co nieco portugalską scenę polityczną, ale przy tym za bardzo nie zanudzić.
Udało mi się? A może coś Cię zaciekawiło szczególnie? Jakie są Twoje przemyślenia? Daj znać w komentarzu poniżej. Até já!
- CNE – Comissão Nacional de Eleições, Partidos Políticos, https://www.cne.pt/content/partidos-politicos-1
- Parlamento.pt, Sistema eleitoral, https://www.parlamento.pt/Parlamento/Paginas/SistemaEleitoral.aspx
- Publico.pt, Dez perguntas e respostas: guia eleitoral para as legislativas, https://www.publico.pt/2025/04/12/politica/noticia/dez-perguntas-respostas-guia-eleitoral-legislativas-2129152
- Idealista.pt, Guia para as eleições legislativas: as respostas que precisas, https://www.idealista.pt/news/financas/fiscalidade/2025/05/08/69547-guia-para-as-eleicoes-legislativas-as-respostas-que-precisas
Przeczytaj także te wpisy
Festiwal św. Piotra w Portugalii, patrona rybaków
Jak wygląda ślub w Portugalii?
2 komentarze
Marek
Portugalski duopol władzy bardzo przypomina to, co jest w Polsce, czyż nie? PS- PO, PSD – PIS. Chega – Konfederacja. Mieszkam na prowincji i ludzie, z którymi rozmawiam mają, tak jak w Polsce, dosyć afer, korupcji i krycia jednych przez drugich. Chcą zmiany. Ja jednak nie nazwałbym Chega, tak jak Konfederacji, skrajną prawicą, to po prostu prawdziwa prawica, a nie farbowani socjaliści, jak PIS, czy też PSD.
Świetnie się czyta Twojego bloga.
Miłego dnia.
Marek
Portugalskie Opowieści
Dziękuję za świetny komentarz. Tak, zdecydowanie Portugalczycy mają już dość niekończących się after i korupcji. Chcą zmian, co doskonale widać właśnie po tych ostatnich wyborach. Czy coś się zmieni? Czy na lepsze? Zobaczymy 🙂