Imiona i nazwiska w Portugalii – o co tu chodzi?
Chaos nazewniczy czy przemyślana reguła? Rodzinne nazwiska w Portugalii mogą przyprawić o ból głowy, gdyż każdy członek rodziny zwie się inaczej. Jak to możliwe?
Na ogół rodowity Portugalczyk otrzymuje podczas narodzin dwa imiona oraz co najmniej dwa nazwiska. Imiona powinny być dźwięczne, pasujące do siebie, a z kolei nazwiska stanowią mieszankę członów od matki i ojca.
W praktyce każdy bliski może zwać się nieco inaczej, przykładowo: dziadek, ojciec i wnuk nigdy nie będą mieć dwóch takich samych nazwisk. Dlaczego?
Nazwiska w Portugalii – zasady nadawania
Na pierwszy rzut oka portugalskie nazwiska wskazują na prawdziwy nazewniczy chaos. Inaczej nazywa się matka, ojciec i dziecko. Jak to możliwe?
Tradycyjnie portugalska żona nie przyjmuje nazwiska po mężu – pozostaje przy swoich dwóch nazwiskach rodowych (jednym od matki i jednym od ojca, o czym będzie jeszcze mowa poniżej). Mąż i żona, choć tworzą rodzinę, mają więc zupełnie inne nazwiska.
Jak się będzie nazywać córka lub syn w takiej sytuacji? Jest na to prosta reguła: dziecku zazwyczaj nadaje się dwa nazwiska, jedno od matki i jedno od ojca. Tylko które?
Potomstwo otrzymuje bezpośrednio po imionach – najpierw drugie nazwisko matki, a potem drugie ojca. Pierwsze nazwisko matki i pierwsze nazwisko ojca umiera więc śmiercią naturalną.
Skomplikowane? Najłatwiej wyjaśnić tę regułę na konkretnym przykładzie.
Matka: Maria Francisca Tavares Pereira
Ojciec: João Pedro da Silva Carvalho
Córka: Rute Marlene Pereira Carvalho
Syn: Manuel José Pereira Carvalho
Jak widać powyżej, pierwsze człony nazwiska zarówno matki, jak i ojca nie są nadawane dzieciom i tym samym nie zostają przekazane kolejnym generacjom.
Można też łatwo zauważyć, że drugie nazwisko ojca dziecka będzie przekazywane następnym pokoleniom, natomiast drugie nazwisko matki nie przetrwa próby czasu.
Poniżej przedstawiam infografikę, która pomoże zobrazować tę zasadę w kolejnych pokoleniach przykładowej rodziny portugalskiej – od dziadków do prawnuków.
Popularne nazwiska w Portugalii
Mam wrażenie, że większość nazwisk portugalskich wiąże się bezpośrednio z przyrodą, z roślinami bądź ze zwierzętami.
Oto przykłady najpopularniejszych nazwisk w Portugalii i ich dosłowne znaczenie:
Silva – krzew jeżyny,
Pereira – grusza (drzewo),
Oliveira – drzewo oliwne,
Carvalho – dąb
Pinto – pisklę,
Rocha – skała,
Raposo – lis,
Coelho – królik,
Costa – wybrzeże,
Carneiro – baran.
Inne popularne nazwiska to także: Santos, Tavares, Ferreira, Rodrigues, Martins, Jesus, Sousa, Fernandes, Gonçalves, Ribeiro, Teixeira, Azevedo czy Machado.
Imiona w Portugalii – zasady nadawania
Własnymi prawami rządzą się także portugalskie imiona. Istnieją niepisane zasady, na które zwracają uwagę przyszli rodzice. Obydwa imiona muszą ze sobą dobrze brzmieć, zazwyczaj jedno z nich jest tzw. mocniejsze, czyli mais forte. Wówczas nie ma znaczenia, w którym miejscu zostanie zapisane, bo i tak zdominuje życie wybrańca.
Trudno tu napisać jakieś szczególne wyznaczniki wskazujące na „mocne” imię, ale najczęściej jedno jest krótsze a drugie dłuższe – jednak bywają wyjątki. Portugalczycy po prostu to wiedzą, czują we krwi i w kościach, jak powinny brzmieć dwa imiona obok siebie, aby nie wzbudzały zakłopotania czy rozbawienia u innych osób.
Zanim przejdziemy jednak do połączeń, warto poznać najpopularniejsze imiona w Portugalii, które od dekad cieszą się największą sympatią.
Przeczytaj więcej: Ciekawostki o Portugalii – 40+ faktów, które mogą zaskoczyć >>>
Najpopularniejsze imiona żeńskie w Portugalii
W latach (2004–2015) największą popularnością cieszyły się niezmiennie imiona: Maria (po portugalsku wymawiane przez długie „j”, czyli Marija), Matilde, Leonor, Ana i Beatriz.
Inne często nadawane imiona żeńskie to: Carolina, Alice, Mariana, Francisca, Inês (nasza polska Agnieszka), Madalena, Joana.
Co ciekawe, Maria nie schodzi z czołówki najpopularniejszych portugalskich imion żeńskich od wielu, wielu lat! Właśnie to imię było najczęściej nadawanym na przestrzeni dziesięciu z ostatnich dwunastu dekad. Jedynie w latach 1980–1989 oraz 1990–1999 ustąpiło pierwszeństwa imieniu Ana, aby móc powrócić na szczyt listy w ostatnich latach.
Półżartem można powiedzieć, że nic więc dziwnego, iż co druga babcia i mama w Portugalii ma na imię Maria!
W wielu przypadkach tak jest w rzeczywistości. Portugalscy mężczyźni żartobliwe wołają na swoje żony i dziewczyny a minha Maria, co dosłownie oznacza moja Maria. Jeśli zapomnieliśmy imienia wybranki naszego kumpla, zawsze możemy zapytać: „Jak tam Twoja Maria?” – by z twarzą wyjść z niezręcznej sytuacji.
Jeśli Maria Cię zaintrygowała, przeczytaj koniecznie dedykowany jej wpis: Portugalska Marija bez tajemnic >>>
Najpopularniejsze imiona męskie w Portugalii
Wśród chłopców ostatnimi czasy (2004–2015) królują imiona: João (czyli Jan), Rodrigo, Martim, Afonso, Tiago (czyli Jakub) i Diogo.
Popularne są także: Francisco (czyli Franciszek), Gabriel, Duarte, Miguel (czyli Michał), Tomás, Pedro (czyli Piotr), Lourenço, José (czyli Józef), Paulo (czyli Paweł), Ricardo (Ryszard).
Czy chcesz jeszcze lepiej poznać portugalską kulturę i codzienne życie w Portugalii?
Nie czekaj! Odkryj tajemnice życia w Portugalii opisane w moim ebooku:
„Zakamarki portugalskiej codzienności”.
Kliknij powyższy tytuł, by dowiedzieć się więcej.
Zajrzyj już teraz za kulisy portugalskiej codzienności od strony mieszkańca.
Poznaj (nie)zwykłą Portugalię!
Łączenie dwóch imion w Portugalii to wyzwanie estetyczne
Znamy już popularne imiona w Portugalii, więc teraz czas skomplikować sobie życie i przybliżyć nieco ich połączenia – typowy mieszkaniec tego kraju ma je przecież dwa. I w tym tkwi cały szkopuł. Imiona muszą być dobrze dobrane. Ale co to właściwie znaczy dobrze? Muszą trafnie brzmieć zarówno razem, jak i z nazwiskiem (a właściwie z dwoma).
Trudno tutaj przedstawić jakąkolwiek regułę, prawdopodobnie trzeba po prostu urodzić się w Portugalii, aby odpowiednio zestawiać ze sobą pasujące do siebie imiona – przykładowo Joaquim António nie brzmi tak dobrze jak António Joaquim… Dlaczego? Nie wiem. Nawet rodowity Portugalczyk może mieć trudności z wytłumaczeniem tego fenomenu. Tak po prostu brzmi lepiej i kropka.
Przykładowe dobre, popularne połączenia imion portugalskich to:
José Manuel, czyli w skrócie Zé Manel;
Antonio José, czyli Tozé / Tó-Zé / TóZé;
Antônio João, czyli Tojó;
José Carlos, czyli Zeca;
Ana Raquel, gdzie imię Raquel zazwyczaj jest „mocniejsze”, a Ana pomijana w codziennym życiu;
Joana Filipa – imię Joana zazwyczaj jest „mocniejsze”, a Filipa pomijana;
João Paulo – João („mocniejsze”), imię Paulo jest najczęściej pomijane;
José Pedro – Pedro jest „mocniejsze”, a José pomijane;
Ana Rita – oba imiona mają „taką samą wagę” i używane są zawsze razem;
José Luís – podobnie jak Ana Rita, na co dzień raczej używane są oba imiona jednocześnie.
Istnieją też znane połączenia imion, gdzie jedno z nich jest żeńskie, a drugie męskie, przykładowo:
Maria João – dla kobiety (po polsku byłaby to Maria Jan);
Maria José – dla kobiety (po polsku byłaby to Maria Józef);
José Maria – dla mężczyzny (po polsku byłby to Józef Maria).
Przy okazji warto też wspomnieć o najbardziej popularnych skrótach imion:
Toni to António,
Zé to José,
Quim to Joaquim,
Xico to Francisco,
Nando to Fernando,
Isa to Isabel.
Z kolei, jeśli chcemy zdrobnić imię portugalskie, aby brzmiało czulej i delikatnie, najczęściej stosuje się końcówki „inho”, „inha”, „zinho”, „zinha” (czytaj kolejno: inio, inia, zinio, zinia), np.:
Ana: Aninha (czytaj Aninia) – Anita,
Laura: Laurinha (czytaj Laurinia),
Clara: Clarinha (czytaj Klarinia),
José: Zezinho (czytaj Zeziniu),
João: Joãozinho (czytaj Rzoałziniu),
Pedro: Pedrinho (czytaj Pedriniu).
Imiona, które mogą się niejednoznacznie kojarzyć w Polsce lub w Portugalii
Rui – w Portugalii wymawiane jest mocnym, gardłowym „r”, co w praktyce pierwszą literę przekształca w „ch”… Jak widać, to raczej średni pomysł na imię dla dziecka w parach polsko-portugalskich;
Afonso – w Portugalii imię królów, w Polsce kojarzone najczęściej z sutenerem;
Aníbal – czy przyszedł Ci na myśl nie kto inny jak słynny Hannibal Lecter?;
Beata – polskie imię Beata po portugalsku dosłownie oznacza pet papierosa (port. beata de cigarro).
Imiona i nazwiska w Portugalii – odpowiednie łączenie
Przejdźmy teraz do sedna sprawy, czyli połączeń portugalskich imion i nazwisk. Tutaj sprawa wydaje się najbardziej skomplikowana. Obydwa imiona powinny tworzyć estetyczne połączenie same ze sobą, a także z nazwiskami.
Oficjalnie wszyscy mają wiele imion i nazwisk, jednak w życiu codziennym Portugalczycy używają jednego imienia (tego „mocniejszego”) i najczęściej drugiego nazwiska, np. Joana Filipa Peixoto Carvalho, wszystkim będzie znana jako Joana Carvalho. Proste? To zależy.
Są także nazwiska, które są „mocniejsze” i tym samym mające pierwszeństwo w codziennym zastosowaniu. Przykładowo są to takie nazwiska jak: Coelho, Arribança, Barata, Carvalho.
Na chłopaka nazywającego się António Joaquim Arribança Mendes będziemy wołać António Arribança lub po prostu Arribança. Znane wszystkim powiedzenie ze szkolnych lat – po nazwisku to po pysku – nie tyczy się Portugalii.
Imiona i nazwiska w Portugalii to więc swoisty chaos, który w pewnym zakresie słowiańska dusza może zrozumieć, ale w praktyce istnieje wiele niepisanych reguł oraz tyle samo wyjątków. Mam jednak nadzieję, że nikogo już nie zdziwią podwójne imiona i nazwiska oraz różnorodny sposób ich używania w codziennym życiu.
Przeczytaj także:
10 komentarzy
Qba
Ciekawe to wszystko. Portugalia, to dla mnie maly kraj na krańcu swiata o szeleszczącym języku, przepięknych kafelkach i winie Porto. Teraz wiem troche więcej, dziękuję!
Portugalskie Opowieści
Bardzo mi miło, że mogę przybliżać w ten sposób Portugalię. Pozdrawiam serdecznie.
mafo
poproszę o wytłumaczenie mi dlaczego KIKA (portugalska piłkarka Barcelony) to Francisca Ramos Ribeiro Nazareth Sousa czyli oficjalnie ma 4 nazwiska i wtedy, które jest czyje, Używa obydwu nazwisk swoich rodziców?
Portugalskie Opowieści
Pochodzenia nazwisk tej piłkarki może być kilka (wg prawa portugalskiego):
– nazwiska mogą pochodzić od obojga rodziców – zazwyczaj pierwsze dwa pochodzą od matki (np. Ramos Ribeiro), a dwa końcowe od ojca (np. Nazareth Sousa) – choć zdarzają się wyjątki (to rodzice ostatecznie decydują o kolejności nazwisk),
– nazwiska stanowią powiązanie z rodziną, do której należy dziecko – nie zawsze są to więc nazwiska rodziców, mogą też zostać nadane po dziadkach bądź pradziadkach (i wtedy inne nazwiska będą mieć rodzice, a zupełnie inne dzieci, bądź będą „pomieszane”, np. 2 nazwiska od ojca, 2 nazwiska od dziadka albo 2 nazwiska od matki i 2 nazwiska od dziadka itd.).
Jak widać, opcji jest naprawdę wiele, to taki nazwiskowy kogel-mogel 🙂
Ryszard
Pytanie : co oznacza przedimek da przed nazwiskiem portugalskim
np. von w niemieckim sygnalizuje szlacheckie pochodzenie, podobnie van w niderlandzkim czy sir w angielskim,
pozdrawiam
RD
Portugalskie Opowieści
Z tego co się orientuję, powód, dla którego jedno nazwisko ma „preposição”, a inne nie, może być różny. Spotkałam się z wyjaśnieniem, że może to wynikać m.in. ze szlacheckiego pochodzenia np. dawniej ktoś z Quinta da Costa automatycznie otrzymywał nazwisko z przyimkiem „da” – da Costa (zamiast po propstu Costa). Innym wyjaśnieniem mogą być nazwy miejscowości, które mogą mieć przedimek – wtedy ktoś z takiej miejscowości również otrzymywał „preposição” w nazwisku. Jeszcze inne wyjaśnienia mówią o nazwiskach powiązanych z aspektem religijnym (nomes de devoção), gdzie naturalne jest dodanie „preposição” – np. …dos Santos czy …da Encarnação. Jeszcze innym wyjaśnieniem jest preferencja danej osoby – niektórzy zachowują przedimki w nazwiskach swoich dzieci, inni nie. Nawet jeżeli rodzice mają „de” lub „da” w swoim nazwisku, to mogą zdecydować, żeby usunąć je z nazwiska dzieci. Oczywiście to bardzo skrótowe wyjaśnienia, musiałabym szerzej zgłębić ten temat, ale myślę, że daje jakieś ogólne pojęcie, dlaczego przy jednych nazwiskach stoi „da” czy „de” itp., a przy innych nie.
Żaneta Białek-Pereira Gago
Ja się bardzo cieszyłam mogąc dodać do swojego nazwiska to portugalskie, dla mnie brzmi pięknie:)
Portugalskie Opowieści
Żaneta, tak i przy okazji oryginalnie, zachowując swoją polską tożsamość 🙂 Ja też postawiłam na takie połączenie.
AleAlém
Taka ciekawostka à propos nazwisk kojarzących się z przyrodą, a konkretnie nazw drzewek owocowych, np. Pereira, Oliveira, Carvalho, etc.
To wrażenie ma wyjaśnienie historyczne. Kiedy na przełomie XV/XVIw. miały w Portugalii miejsce pogrom i prześladowanie Żydów (pod wpływem kastylijskiej małżonki króla Manuela I Szczęśliwego), Portugalia poszła w ślad za Hiszpanią i Żydzi przestali być mile widziani w kraju. Alternatywą dla nich, było przejście na chrześcijaństwo i przyjęcie nowego nazwiska – włansie jak Oliveira, Pereira, etc i nazywani byli „Cristãos-Novos” (pl. Nowi Chrześcijanie)
Polecam ciekawy artykuł na ten temat: https://ncultura.pt/sobrenomes-judaicos-sefarditas-em-portugal-e-no-brasil/
Portugalskie Opowieści
ALEALÉM super ciekawostka, dziękuję! We wpisie dotyczącym miasteczka Belmonte także można nieco dowiedzieć się o dziejach Żydów w Portugalii. O tutaj można trochę „liznąć” ich historii: https://portugalskieopowiesci.pl/belmonte-miasteczko-na-pograniczu-kultur/, a Twój komentarz świetnie uzupełnia oba artykuły i dużo wyjaśnia. Wielkie dzięki 🙂